De vier edele waarheden het achtvoudige pad

Het Edele achtvoudige pad

Het Edele achtvoudige padis het Boeddhistischepad naar verlichting. Het zet in acht onderdelen uit hoe de mens de onrust van geest en het lijdenkan overwinnen. 

Boeddha beschreef het Achtvoudig Pad voor als volgt:

Dit, monniken, is de Edele Waarheidvan het Pad dat leidt naar de Opheffing van Lijden: Het is eenvoudigweg het Edele Achtvoudige Pad, namelijk:

1 juiste begrip / juiste inzicht 

  1. Begrijpen wat lijden is
  2. De oorzaak van lijden begrijpen
  3. De opheffing van lijden begrijpen
  4. Het pad begrijpen dat leidt naar de opheffing van lijden

2 juiste gedachten / juiste intenties / juiste bedoelingen 

  1. Gedachten van het verzaken van zelfzucht
  2. Gedachten van welwillendheid, liefdevolle vriendelijkheid
  3. Gedachten van geweldloosheid, harmonie of mededogen

(Deze eerste twee waarheden vormen samen de groep van wijsheid.)

3 juist spreken

  1. Onthouding van het vertellen van leugens
  2. Onthouding van het spreken van lasterende taal
  3. Onthouding van het spreken van harde woorden
  4. Onthouding van onzinnig gepraat

4 juist handelen

  1. Onthouding van doden
  2. Onthouding van nemen wat niet gegeven is
  3. Onthouding van seksueel wangedrag

5 juiste wijze van levensonderhoud 

  1. Geen handel in wapens.
  2. Geen handel in slaven en prostitutie.
  3. Geen handel in levende wezens voor vleesproductie en slachterij of iedere andere handel in wezens.
  4. Geen handel in vergif.
  5. Geen handel in bedwelmende middelen.

(De waarheden drie, vier en vijf vormen samen de groep van moraliteit.)

6 juiste inspanning 

  1. Slechte gedachten en heilloze zaken die nog niet opgekomen zijn vermijden.
  2. Het overwinnen van slechte gedachten en heilloze zaken die reeds opgekomen zijn.
  3. Het opwekken en ontwikkelen van heilzame zaken en goede gedachten die nog niet opgekomen zijn.
  4. Het tot groei brengen van heilzame zaken en goede gedachten die reeds opgekomen zijn.

7 juiste indachtigheid / juiste meditatie / juiste mindfulness (aandacht, bewustzijn, concentratie)

  1. Bewustzijn van het lichaam in en van zichzelf.
  2. Bewustzijn van gevoelens in en van zichzelf.
  3. Bewustzijn van de geest in en van zichzelf.
  4. Bewustzijn van mentale objecten in en van zichzelf namelijk:
  • De vijf hindernissen (zinnelijk verlangen, kwade wil, luiheid of traagheid, rusteloosheid of bezorgdheid, sceptische twijfel)
  • De vijf aggregatenvan hechten (materie, gewaarwording, perceptie, intenties, bewustzijn of aandacht)
  • De zes innerlijke en zes uiterlijke zintuigsferen (oog, oor, neus, tong, lichaam, geest en vorm, geluid, reuk, smaak, het tastbare, mentale objecten)
  • De zeven factoren van verlichting. (indachtigheid, onderzoek naar waarheid, energie, vreugde, kalmte, concentratie, gelijkmoedigheid)
  • De vijf aggregatenvan hechten. (materie, gewaarwording, perceptie, intenties, bewustzijn of aandacht)
  • De zes innerlijke en zes uiterlijke zintuigsferen (oog, oor, neus, tong, lichaam, geest en vorm, geluid, reuk, smaak, het tastbare, mentale objecten)
  • De zeven factoren van verlichting (indachtigheid, onderzoek naar waarheid, energie, vreugde, kalmte, concentratie, gelijkmoedigheid)

8 juiste concentratie

  1. ontvangen wijsheid, 1e transformatie.
  2. wijsheid vanuit ervaren, 2e transformatie.
  3. wijsheid vanuit zelfinzicht, 3e transformatie.

(De waarheden zes, zeven en acht vormen samen de groep van concentratie.) 

 

Opmerkingen bij het Achtvoudige Pad

Er worden ook nog een negendeen een tiende elementgenoemd:

“In iemand met juiste concentratie ontstaat juiste kennis. In iemand met juiste kennis ontstaat juiste bevrijding. Aldus bestaat de praktijk van een leerling uit acht elementen, en is de leerling ook nog voorzien van een negende en tiende element.[3]

Het opnemen van juiste kennisen juiste bevrijdingkan een latere toevoeging zijn en van latere invloed (het negende en tiende element):

 indien men […] kennis interpreteert als de kennis dat bevrijding plaatsgevonden heeft[…]: ‘juiste kennis is de terugblikkende kennis dat juiste bevrijding bereikt is door het bereiken van vrijheid van begeerte, haat en waanideeën’. […] Merk op dat de (ultieme) kennis van de Vier Edele Waarheden gewoon een onderdeel is van juiste visie.

 

Samenhang van de acht onderdelen

De acht stappen van het pad worden niet in volgorde genomen. Ontwikkeling vindt plaats op het pad als geheel. Verschillende onderdelen kunnen tijdelijk een voorname plaats hebben in iemands doen en laten, maar belangrijkste is het Pad als geheel, niet de onderdelen van het pad. De acht stappen van het pad versterken en ondersteunen elkaar. Moreel gedrag leidt tot wijsheid en concentratie, wijsheid leidt tot concentratie en moreel gedrag, en concentratie leidt tot moreel gedrag en wijsheid. Wanneer het pad als geheel zeer sterk ontwikkeld is, is het mogelijk verlichting te bereiken.

De acht onderdelen van het pad kunnen gegroepeerd worden in de drie aspecten.

Als het boeddhistische pad begint bij inzicht in de Vier Edele Waarheden is de volgorde: wijsheid, moreel gedrag en concentratie.

IndelingFactoren
Wijsheid 1. Juist inzicht
2. Juiste bedoeling
Ethisch gedrag (moreel gedrag)3. Juiste woorden
4. Juiste handeling
5. Juist levensonderhoud
Concentratie6. Juiste inspanning
7. Juist bewustzijn
8. Juiste concentratie

In latere tradities spreekt men niet van ‘juist’ maar van ‘zuiver’. Tevens verandert de volgorde van de drie groepen, en wordt het achtvoudige pad wel een opeenvolging van stappen die gezet worden. Eerst moet de juiste houding worden ontwikkeld, voordat men aan meditatie kan beginnen, waaruit wijsheid of inzicht voortvloeit

IndelingFactoren
Houding1. Zuiver spreken
2. Zuiver handelen
3. Zuiver levensonderhoud
Concentratie4. Zuivere inspanning
5. Zuivere opmerkzaamheid
6. Zuivere concentratie
Wijsheid7. Zuiver inzicht
8. Zuivere bedoeling

Zo zette de Boeddha het symbolische wiel van de Dharma in beweging. 

“Wielvan Dharma” of “Wielder wet”, is binnen het boeddhisme het symbool van de door Boeddha verkondigde leer over het pad naar verlichting. De leer die alle levende wezens van hun lijden moet bevrijden. Dharma betekent: “waarheid der dingen”, dus hoe de verschijnselen en onze omstandigheden in werkelijkheid zijn.

Met de Dharma ontwierp de Boeddha een gedetailleerde kaart van de werkelijkheid. Wanneer we deze kaart goed lezen, zijn we vrij om te kiezen in welke richting we willen gaan. Als we gelukkig willen zijn en we de voorwaarden voor geluk kennen, heeft het creëren en cultiveren van die voorwaarden geluk tot gevolg.

Verlichting wil zeggen, dat we al die dingen loslaten, die ons lijden bezorgen. Het is praktisch en gewoon. We oefenen ons in het bewust worden van hoe lijden in onze geest opkomt, onze identificatie ermee en het leren loslaten van dit lijden.

Boeddha zegt: “De Dharma heeft slechts één smaak, de smaak van vrijheid.”

Boeddha betekent letterlijk ‘hij die ontwaakt’. Verlichting is dus een vorm van wakker worden. De werkelijkheid onder ogen zien. Loskomen uit de illusie.  

De Vier Edele waarheden

De acht onderdelen van het pad (zie menu: Het Achtvoudige Pad) kunnen gegroepeerd worden in de drie onderstaande aspecten.

Het boeddhistische pad begint bij inzicht in de Vier Edele Waarheden in de volgorde: wijsheid, moreel gedrag en concentratie.

IndelingFactoren
Wijsheid 1. Juist inzicht
2. Juiste bedoeling
Ethisch gedrag (moreel gedrag)3. Juiste woorden
4. Juiste handeling
5. Juist levensonderhoud
Concentratie6. Juiste inspanning
7. Juist bewustzijn
8. Juiste concentratie